Photo Credit: Mark van Laere via Compfight cc

Weg met “de overheid”

Het wordt steeds meer “bon ton” om een mening te hebben over de overheid. De overheid is te bureaucratisch. De overheid is niet transparant. De overheid heeft te veel ambtenaren. Enzovoort. Wie is dat dan, de overheid? Dat vraag ik mij dan af. Is dat het ministerie van Binnenlandse Zaken? Is dat mijn stadsbestuur? De school van mijn kinderen? Is het de brandweer of De Lijn? Mijn conclusie: “de overheid” bestaat niet.

Overheden, een kleurrijke wereld

Ik werk dit jaar tien jaar voor de overheid, voor twee overheden eigenlijk. Eerst de gemeente Aartselaar, daarna de gemeente Zwijndrecht. Twee verschillende organisaties. Met een eigen organisatiecultuur, een eigen communicatiestijl en een eigen relatie met hun burgers. Via de vzw Kortom leerde ik nog veel andere overheidsorganisaties kennen, Vlaamse agentschappen zoals het agentschap Wegen en Verkeer, De Lijn of OVAM, provincies, federale overheidsdiensten voor rampenplanning, voor financiën, voor sociale zekerheid, steden en gemeenten en intercommunales. De diversiteit is eindeloos.

Experts hebben gemakkelijk gelijk

Tegelijk hoor ik mensen, intelligente mensen, meningen uiten over “de overheid”. Het zijn experts in praatprogramma’s op televisie of sprekers tijdens congressen. Ze praten over hun contacten met de overheid. Ze zijn wel eens van het kastje naar de muur gestuurd. Ze hebben wel eens een formulier ontvangen dat te ingewikkeld was. Ze hebben iets ontdekt dat niet logisch was of ze hebben een parallel gezien met iets dat ze kennen van bij een bedrijf en waar de overheid toch wel beter kan.

Natuurlijk hebben die experts gelijk. Altijd. Als je een objectieve vergelijking maakt heb je altijd gelijk. Er kan veel mis lopen bij een overheid en je vindt allicht een parallel bij een bedrijf dat het veel beter doet. Het verhaal klopt echter niet meer wanneer je dat gaat uitbreiden naar “de overheid”.

De bedrijven kunnen beter

Ik heb een aantal jaren geleden eens twee schoorstenen willen laten vervangen. De aannemer maakte een offerte en begon aan de werken. De eerste schouw staat scheef, ze zuigt vocht op en de aannemer presteerde het dan nog om te zeggen dat hij een rekenfout maakte in de offerte en dat hij de prijs was vergeten te verdubbelen voor de twee schoorstenen. Ik vond dat wel heel creatief bedacht. Hij is nooit aan de tweede schouw begonnen en wij hebben nooit meer betaald dan het voorschot. We zijn wel blijven zitten met een slechte schoorsteen. De correspondentie die daarbij gebeurde bespaar ik je liever.

Als ik naar dat bedrijf zou kijken zoals sommigen naar de overheid, zou ik kunnen zeggen dat de privé-sector onbekwaam is, dat het bedrijfsleven onbetrouwbaar is en willekeur hanteert. Als ik mijn ervaring tenminste veralgemeen. Hetgeen fout is en ik zal dat dus niet doen.

De overheden, dat zijn wij

Ik zou het dus fijn vinden als iedereen zou stoppen met het veralgemenen van de overheid. Het gaat niet om iets groots dat ons vijandig gezind is, niet om een noodzakelijk kwaad. Het gaat om honderden kleine en grote organisaties. Die overheden doen dingen waarvan we hebben afgesproken dat we die samen gaan regelen. Samen voor onderwijs zorgen, samen wegen aanleggen, samen gezondheidszorg realiseren. Als mensen de overheid veralgemenen, lijkt het mij alsof ze er afstand van nemen.

Overheden zijn ook lang in dit bedje ziek geweest. Ze veralgemeenden de burger, de inwoner. De jongste jaren kijken overheden echter met een veel opener blik naar hun doelgroepen en erkennen ze de diversiteit. Het erkennen van diversiteit is belangrijk. Het toont dat je betrokken bent, dat je verschillen tussen mensen en groepen herkent en dat je er de meerwaarde van accepteert.

Zo is het precies bij de overheden. Overheidsorganisaties zijn erg verschillend. Er zijn er die actief vernieuwen, er zijn er die sociaal verbreden, er zijn er meer traditionele. Ze leren veel van elkaar.

Dus, weg met “de overheid”, ze bestaat niet. Het is een fictieve organisatie die gebruikt wordt om er verwijten aan op te hangen.

Geplaatst in Overheid en getagd met , , .

4 reacties

  1. ‘De Overheid, veralgemenen omdat het kan’
    Zoals belooft, beste Marc een antwoord.
    Ik werk, net als jij voor de overheid, zei het iets langer, 26 jaar.
    Ik volgde er school, werkte er, gaf er les, volgde er leiders en leidde er volgers, je kan dus zeggen dat ik, net als jij een bepaalde vorm van expertise vertegenwoordig.
    Naast “ambtenaar” heb/had ik het geluk om nog een bijkomstig statuut te hebben, dat van zelfstandige. En, gezien mijn achtergrond, heb ik massa’s affiniteit met een gedeelte van de bevolking die zeer veel moet steunen op de overheid, ik ben nl. (zeer) arm geboren, gelukkig niet gebleven maar het geeft me een bredere kijk op de output van de overheid en het maakt me ook extreem ‘gevoelig’ voor bepaalde visies, beslissingen en bedenkingen. Met wisselende gevoelens aanschouw en onderga ik de output van hetgeen de overheid me voorschotelt.
    Vanuit deze ervaringen wil ik je dan ook antwoorden….
    Op je punt “Experts” : experts hebben makkelijk gelijk… Ja, zou ik durven stellen. Ja, omdat dat in vele gevallen ook zo is. Stedenbouw, belastingen, parkeerbedrijf, vuilnis, paspoorten (dienst bevolking), onderwijs, politie, …zijn de overheidsdiensten waar ik zelf dit jaar mee heb ‘geïnterageerd’. En wat blijkt, ik heb in slechts één van de contacten een klantvriendelijke oplossing gekregen, en ik werd flink geconfronteerd met ‘de ambtenaar’ en ‘de structuur’ en ‘de procedures’ die we kennen van bij ‘De collega’s’ …en mocht je denken dat het misschien aan mij ligt, ik had deze week enkele gesprekken over ‘de overheid’ met enkele mensen (ook op Twitter). Leen, Bart, Sara, Yves, Annick, Geert hadden allemaal diezelfde ervaringen. Misschien komen de goede aspecten niet genoeg naar boven en zijn we verzuurd. Maar ook dat wil ik even tegenspreken, voor mij dan toch, ik denk een vrij neutraal standpunt erop na te houden.
    Ik had ook goede contacten, twee eigenlijk, met een jonge agent en een oudere die mij piekfijn hebben geholpen, en MET goesting. Het was een verrassing, echt.
    Op je punt “De bedrijven” : …Hier moet ik je grotendeels gelijk geven, sommige bedrijven doen het vaak even slecht, en dat is zeer frustrerend voor de klant. Maar laat ons zeggen dat bedrijven kunnen worden afgestraft door klanten, iets waar je als klant van ‘de overheid’ moeilijker invloed op kan uitoefenen. Waar je geen rekening mee houdt, of te weinig is dat ‘de overheid’ zo je wilt , óns bedrijf is. En dat bedrijf moet, voor mij dan, performant zijn, dingen doen voor ons op de meest efficiënte manier en zorgen voor orde en regels die samenleven aangenaam maakt. Dus zo goed mogelijk en zo goedkoop mogelijk. Wat niet wil zeggen ondermaats.….
    En nu over mezelf…
    In 26 jaar heb ik talloze opportuniteiten gezien om te verbeteren, beter, efficiënter, sneller, goedkoper, meer , te werken, soms veel meer te kunnen doen dus met minder (of even veel zo je wil). En wat is nu mijn ervaring….. ‘de overheid’, zijnde ‘de manager’, ‘topmanager’, ‘politicus’, ‘studiedienst’, heeft in het overgrote deel van de gevallen geen oren naar wat wordt geopperd. Mocht je nu weer denken dat het aan mij ligt, ik heb net (deze ochtend dus) met Marc, Steven, Norman, Yvan, Dirk, Chris even wat verhalen opgedist over vroeger en nu. Over wat wij weten dat er is verloren (en wat we nu nog dagelijks verliezen ) aan fondsen en over de oorzaken daarvan.
    En wat is de conclusie. Het is ‘het systeem’, ‘het management’, ‘de procedures’ of ‘die dienst of ‘die collega’ die niet mee willen.Merk even op dat dit dezelfde frustraties zijn als ‘de klant’…
    Op je punt “De overheid, dat zijn wij” : .. veralgemenen leidt tot afstand nemen… Ja, dat doen we als geheel. De burger, als deel van de maatschappij, geregeld door de overheid, haakt af. Dit is een fenomeen dat we kennen in elke soort organisatie. Maatschappij, bedrijf, VZW, sportclub, wijk. Waar we mensen samen zetten ontstaat er een dynamiek. En onder bepaalde omstandigheden haken mensen af. Die omstandigheden noem ik de context, en die context zijn oa de ervaringen die de burgers hebben. Eigen ervaring, wat ze lezen en wat ze horen. ‘De overheid’ heeft dus vooral een imago probleem. Dat voedt ze zelf. Ze, zijnde al die grote en kleine organisaties die voor ervaringen zorgen bij die burger, die klant dus. En mag ik die klant zien als een interne klant…klant van het eigen bedrijf, zoals ik de overheid zie.
    Het zou me te ver weg leiden mocht ik je nu alle aspecten duiden die een impact hebben op burgers en een output genereren zoals de frustratie naar de overheid toe. Maar wanneer je dat ooit wil, doe ik het graag.
    Maar enkele dingen kan ik je wel meegeven. Een organisatie ontwikkelt op een organische wijze enkele negatieve aspecten op gebied van structuren, procedures, doelen, actoren en organisatiecultuur. Het aanpakken van deze punten zou zorgen voor een overheid die minder slachtoffer is van haar eigen realiteit. Want dat is hetgeen in jouw geval, en velen met jou , je stuurt. Je hebt de perceptie dat het goed gaat, dat het verbetert, maar je ontwijkt of negeert de realiteit.
    Waarschijnlijk bevind je je in een bubbel van de overheid waar het wel goed gaat, en dat geeft je een bepaalde perceptie van de realiteit. Veralgemenen is dan voor jouw geval een pijnlijke ervaring, maar voor mij geldt dat een organisatie zo sterk is als haar zwakste schakel. En jij mag dan wel één van de sterke schakels zijn, er zijn duizenden zeer zwakke schakels waar ‘de overheid’ op wordt afgerekend. Veralgemenen is misschien een brug te ver, maar een burger met zijn modale ervaring kan niet anders dan de realiteit op die manier verwoorden.
    Over perceptie en realiteit heb ik zelf een presentatie gemaakt en de impact van cultuur en perceptie op enkele aspecten van Defensie, dezelfde patronen zal je hierin terugvinden…
    http://www.slideshare.net/JIMMYVDP/corporate-culture-22811426

    • Bedankt voor je interessante input. Ik heb het aanvoelen dat het glas zowel half vol is (eerder bij mij) als half leeg (eerder bij jou), en dat er nog talloze verbeteringen mogelijk zijn om het glas te vullen. Dat structuren en weerstanden dat in de weg staat, klopt volledig. De politieke dimensie heeft hier nog meer boter op het hoofd omdat ze mee helpen aan het compliceren van overheden.
      Het is niet mijn bedoeling om de overheidssector goed te praten, wel om de veralgemening tegen te gaan. Door die veralgemening krijgen mooie initiatieven tot verbetering minder kans en minder geloofwaardigheid.
      Ik maakte de parallel met de privé-sector omdat we daar wel de diversiteit erkennen.
      In essentie zijn we het echter eens dat we geloven in betere overheden.

  2. Zeg eens waarom een gemeentelijke overheid bouwplannen kan goedkeuren en de provinciale overheid diezelfde plannen kan afkeuren, in een land zo groot als een zakdoek? Iemand kan afstand nemen van een slechte loodgieter, maar niemand kan af van de overheid, ZEER slechte vergelijking. En dit is geen veralgemening, maar concretisering.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *